Bilal Yeşil

ADAS kalibrasyonu, Takograf, araç onarımları ve kazalar

featured
Paylaş

Bu Yazıyı Paylaş

veya linki kopyala

Artık yeni nesil araçlarda, bir veya birden fazla ADAS (Gelişmiş sürücü destek sitemleri) sistemine sahi olmayan yoktur. ADAS sistemleri, bir takvime bağlı olarak yeni üretilen araçlarda zorunlu hale gelmeye başladı. Mesela, alkol kilidi veya ISA (Akıllı hız destek sistemi) vs.. gibi . ADAS  kapsamında sayılabilecek bazı sistemler sıralamak gerekirse;

  • Akıllı hız desteği
  • Sürücü yorgunluk ve uyuma tespiti
  • Emniyet kemeri uyarı
  • Alkol kilidi
  • Şerit Takip
  • Kör Nokta uyarı ve canlı tespit
  • Çarpışma önleme sistemi
  • Park Desteği
  • Trafik işareti tanıma
  • Acil fren sistemi
  • Adaptif mesafe ve hız kontrol sistemi (ACC)
  • Diğer sürücü uyarı sistemleri (Hız, sürüş süresi, dinlenme, yorgunluk vs..)

Bunlar, ilk başta akla gelenler, başka sistemler de var ve sürekli yeni sistemler geliştiriliyor. Araç teknolojisi, her yeni sistem eklendiğinde daha karmaşık hale gelmekte ve  bir sistemdeki hata tüm sistemin çalışmasını etkileyebilmektedir. Sistem genişledikçe, yapılan bir değişikliğin ve müdahalenin diğer sistemler üzerinde nasıl bir etki oluşturacağını kestirmeyi de  zorlaştırmaktadır. Her bir sistem bir veri üretmekte ve bunu aracın iletişim sistemine (CanBUS) göndermektedir. Diğer sistemler, bu verileri değerlendirerek, sisteme tepki vermekte veya bir  eylemi başlatmaktadırlar.

Bu kapsamda, takograf  ve fren pabuçlar ile ilgili birkaç örnek vermek ve önerilerde bulunmak istiyorum. Takograf, aracın hızını, katettiği mesafeyi  hesaplar, kaydeder ve saat bilgisi ile birlikte araç iletişim sistemine (CanBUS) gönderir. Diğer merkezler (Fren, ABS, direksiyon, dişili kutusu vs..) takograftan aldıkları bu bilgilere göre hareket ederler. Ayrıca, öndeki araca çarpma önleyici, akıllı hız destek sistemi (ISA) vs başka sürücü destek sistemleri de bu bilgileri kullanır. Bu nedenle takograf muayenesinin doğru yapılması çok önemlidir. Takografta muayene esnasında veya daha sonra aşağıdaki uygunsuzluklar yapılabilir. 

  • Aracın gerçek hızının daha düşük hesaplanması sağlanabilir (Gerçek hız 100 km/h, hesaplanan ve kaydedilen hız 90 km/h gibi).
  • Aracın katettiği mesafe daha uzun veya daha kısa gösterilebilir ( 1000 metre mesafe, 900 metre  veya 1100 metre olarak hesaplatılabilir). Gerçekte tolerans % 4 tür.
  • Bir düzenek ile veya eski nesil takograflarda mıknatıs kullanılarak,  hareket sensörü ile takograf arasıdaki bağlantı kesilir. Sonuç; Araç hareket halinde 80 km/h ile giderken, takograf hızı 0 km/h olarak hesaplar, kaydeder ve sistemle paylaşır.

Bu gibi durumlarda, öndeki araca olan mesafe ve bu mesafenin katedileceği süre ADAS sistemi tarafından yanlış hesaplanacak, buna göre  eylem zamanında başlatılamayacak ve   bunun sonucu bir çarpışma meydana gelebilecektir. Ülkemizde yapılan takograf muayeneleri, maalesef  mevzuattaki standartları karşılamaktan uzaktır. Özellikle kaza incelemelerinde, takograf verileri; sürücü çalışma saatleri, takograf muayeneleri ve aracın hız bilgileri (Takograf son 7 günün hız bilgilerini saniye saniye kaydeder) istenmeli, bu veriler ve  manipülasyon ihtimali incelenmelidir. Ayrıca, ticari araçlarda, aracın hız sınırlandırıcı donanımı devredışı bırakılmış mı, doğru ayarlanmış mı kontrol edilmelidir. 

Takograf takmak zorunda olmayan araçlar için ne yapılması gerekmektedir. Binek araçlarda bu fonksiyonu  motor beyni (MCU,ECU) üstlenmekte, bazı hafif ticari araçlarda ise takografın işlevlerini yerine getiren takograf simülatörü olarak adlandırılan cihazlar takılmaktadır. Özellikle, lastik ebadları değiştiğinde, bu cihazlarda da gerekli parametrelerin değiştirilmesi faydalı olacaktır.

Radar ve kameraların kullanıldığı ADAS sistemlerinde, ön camlar çok önemlidir. Camın, bombesi, ışık geçirgenliği ve ışığı kırma açısı sistemin çalışmasını etkileyecektir. Mesafeyi yanlış ölçülmesine, canlıların tespit edilememesine neden olabilecektir. Özellikle kaza onarımlarından sonra, orijinal cam  veya sertifikalı cam takılması önemlidir.

Fren bapuçlarına gelince,  fren pabuçları ısınınca  gösterdikleri performanslarına  ve sürtünme katsayılarına göre sınıflandırılmaktadır. Sürtünme katsayısı 0-1 arasında değişmektedir. 0 en düşük, 1 en yüksek değerdir. Günlük hayata kullandığımız araçların fren pabuçlarının sürtünme katsayıları 0,2-0,4 arasındadır. Yeni takılan fren pabuçları, orijinal fren pabuçlarının  sahip olduğu özelliklerde değilse veya tüm tekerlerde aynı özellikte fren pabuçları kullanılmamışsa, araç istenilen zamanda durmayacak veya sağa-sola savrulacaktır. Fren pabuçları değiştirilirken, üreticinin öngördüğü  fren pabucu sürtünme katsayısı (µ) mutlaka dikkate alınmalıdır.

Sonuç olarak, özelikle kaza sonrası onarımlar ve büyük onarımlardan sonra, aracın sahip olduğu ADAS sistemlerinin sağlıklı çalıştığı kontrol edilmeli ve kalibrasyonları (Ölçüm doğrulaması) uzman bir  ekibe yaptırılmalı ve belgelenmelidir. Son yıllarda bu konuda hizmet veren kuruluşların arttığını görüyoruz. ADAS sistemlerindeki uygunsuzluklar, aracın trafikte güvenle seyretmesine olumsuz etki edeceğinden,  araç muayenelerinde de kontrol edilmesi sağlanmalıdır. Araç muayeneleri imtiyaz sözleşmesi 2027 yılında sona ermektedir. Yeni dönemde,  araç muayenelerinde ADAS sistemlerinin, takograf ve hız sınırlandırıcı donanımların, ayarlarının doğruluğunun kontrolü de yapılmalıdır. Halen, takograf kontrolünde sadece  takograf muayene belgesi geçerli mi diye kontrol edilmektedir.

Bu yazıda, ADAS sistemi ve seçilen birkaç donanımın ilişkisi ve yapılacak  uygun olmayan ayar ve onarımların sonucu vurgulanmak istenmiştir. Amaç, ADAS sistemlerine sahip olan araçlarında dikkatli olunması gerektiğini vurgulamaktır. Diğer ADAS sistemlerinin, aracın diğer sistemleri ile ilişkisi ve bağlantısı onarım yapan servisler ve kalibrasyonu yapanlar tarafından dikkate alınmalıdır.

Bilal Yeşil

Elektrik Elektronik Mühendisi

AETR Sözleşmesi ve Takograf Danışmanı   

Bir Cevap Yazın

Bizi Takip Edin