Trafidar, Türkiye merkezli RADARSAN Radar Teknolojileri A.Ş. tarafından geliştirilen, dünyanın ilk doğuştan yapay zeka tabanlı modüler trafik radar sistemidir. Trafidar, 10 yıllık Ar-Ge çalışmaları sonucunda geliştirilmiştir ve Türkiye’nin trafik radar sistemlerinde dışa bağımlılığını azaltmayı hedeflemektedir. Ürünün fiyatı açıklanmamıştır ancak yurtdışındaki benzer ürünlerin fiyatı 20-30.000 EUR civarındadır.
Trafidar’ın Özellikleri:
- Yapay Zeka ve Modüler Yapı:
- Trafidar, yapay zeka, makine öğrenimi ve büyük veri teknolojileri kullanılarak geliştirilmiştir.
- Sistem, gece-gündüz ve her türlü hava koşulunda (kızılötesi teknoloji ile) çalışabilir ve operatör müdahalesi olmadan tamamen otonom çalışır.
- Tespit Kapasitesi:
- Hız ölçümü: 160 mph’ye (yaklaşık 257 km/s) kadar hızları % 0.5 doğruluk oranıyla ölçer.
- Plaka tanıma: % 99’un üzerinde doğrulukla plaka tespiti yapar ve bu özelliğiyle diğer sistemler için referans cihaz olarak kabul edilir.
- Araç bilgileri: Dört şeride kadar araçların hızını, plakasını, markasını, modelini, tipini, rengini ve GPS konumunu tespit ederek Emniyet Genel Müdürlüğü’nün PolNet ağına anlık veri aktarır.
- Emniyet kemeri ve cep telefonu kullanımı gibi ek ihlalleri tespit edebilir.
- Esnek Kullanım:
- Sabit direklere monte edilebilir, araçlara veya tripodlara yerleştirilerek mobil olarak kullanılabilir. Bu esneklik, farklı senaryolarda etkin kullanım sağlar.
- Özellikle hastane, okul gibi yoğun trafik alanlarında ve şehirler arası yollarda denetim için kullanılır.
Trafidar’ın Kullanım Alanları ve Avantajları:
- Trafik Güvenliği: Hız ihlalleri, emniyet kemeri takmama ve cep telefonu kullanımı gibi trafik kurallarına aykırı davranışları tespit ederek kazaların önlenmesine katkıda bulunur.
- Otonom Çalışma: Operatör müdahalesine gerek duymadan çalışması, trafik ekiplerinin iş yükünü azaltır ve denetim süreçlerini hızlandırır.
- Veri Aktarımı: Tespit edilen ihlaller anlık olarak PolNet’e iletilir ve cezalar e-Devlet üzerinden sürücülere bildirilir.
Cihaz sertifikaları, onayları ve teknik özellikleri;
Cihaz teknik özelliklerini tablo halinde görebileceğiniz bir belge bulunamadı. Cihaz, muhtemelen 2018 yılında TSE tarafından yayınlanan TSE 13787, 13788 , 13789 standartlarından birisine uyumlu olarak üretilmiştir. Muadil yabancı ürünlere baktığımızda, TSE belgesinin yanında cihazın bazı sertifikalara sahip olması gerektiği görülüyor;
- IP (Toz, düşme, nem, sıcaklık değişikliklerine dayanma), 60 tan düşük olmamalı.
- CE sertifikası
- EMC (Elektromanyetik ortamdan etkilenme)
- Yaydığı ışınların canlılara etkisi
Radarsan sayfasında bu sertifikalar ile ilgili bir bilgi yok, TSE belgesi hakkında da bilgi yoktur.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından çıkarılan Hız İhlal Tespit Donanımları Muayene Yönetmeliği’ne göre hız tespit radarlarının 12 ayda bir muayene edilmesi gerekiyor. Muayene süresi geçmiş veya muayenesi olmayan cihazlar kullanılamaz, bu cihazlar ile kesilen cezalar geçersizdir. Muayene zorunluluğu, tüm EDS sistemleri içinde geçerlidir. Hız ihlali cezası alan herkes, hız tespitinde kullanılan cihazların muayene belgelerini sorgulamalıdır. İlgili makamlar bu belge talep edildiğinde göstermek zorundadırlar.
Ölçüm doğruluğu:
Trafidar’ın ölçüm doğruluğu % 0,5 (Binde 5) olarak belirtilmiştir. Bu doğru ise çok iyi bir değerdir. Bunu muayene belgesine bakarak öğrenebiliriz. Çünkü bu bilginin +/- km/h olarak belgede belirtilmesi lazımdır. Bindiğimiz araçların hız ölçme doğruluğu +/- 3 km/h tir. Takograf takılı araçlarda bu doğruluk +/- 6 km/h tir. Bu farklılıklardan kaynaklanan durumlarda, nasıl bir karar verilmelidir?
Radar ölçüm sonuçlarına göre otomatik ceza yazılabilir mi?
Radar ölçüm sonuçlarına göre, hız ihlallerinde otomatik ceza yazılabilmektedir. Bu uygulama AB ülkelerinde de yaygındır. Ancak, ceza tutanağına aracı kullanan sürücünün görüldüğü bir resim de eklenmesi, aracı kimin kullandığının belli olması açısından gerek vardır.
Ancak, emniyet kemeri takmama ve cep telefonu kullanma durumlarında otomatik ceza uygulamasının, teknik olarak yanlış değerlendirme yapılabileceği için uygun olmayacağını değerlendiriyorum. Avrupa ülkelerindeki uygulamalara baktığımızda, emniyet kemeri ve cep telefonu ve benzeri cihaz kullanımı ile ilgili cihaz tarafından yapılan tespit ile ilgili bilgi ve görseller görevli personel tarafından incelendikten sonra kesinleştirilmektedir ve sonra online veya elle ceza tutanağı düzenlenmektedir.
Yüksek hızla gitmenin sonuçları:
- Daha çok zararlı emisyon üretir. Çevreyi kirletir.
- Araç parçaları daha çok aşınır ve daha çok arıza meydana gelir. Araç yedek parçalarının önemli bir bölümü ithal ve döviz karşılığı alınıyor.
- Daha çok titreşim ve gürültüye neden olur. Bu gürültü insan ve diğer canlıların sağlığına zararlı olabilir.
- Kazalara neden olur. Görüş alanı hızla daralır, yol güzergahındaki tehlikeler gözden kaçabilir, fren mesafesi ve dolayısı ile durma mesafesi uzar.
- Yüksek hızlarda meydana gelen kazalarda ölüm oranları artar ve hasar büyük olur.
- Yayaların hayatta kalma şansı; 30 km/h hızda 50, 45 km/h hızda %50, 80 km/h hızda %0’dır.
Hızda %5 oranında bir düşüşte, ölümlü trafik kazaları % 30 azalmaktadır. Bu nedenle; Avrupa ülkelerinde gerek şehir içi, gerekse şehir dışı hız limitlerini düşürülmektedir. Almanya hususi araçlar için hız limit olmayan otobanlarda 120 km/h hız limiti koymayı tartışmaktadır.
Ne yapılması gerekir:
- Aynı konu ile ilgili olarak farklı bakanlıklar farklı cezaları aynı anda uyulabilmektedir. Koordine edilerek, bir ihlale mükerrer ceza verilmesi önlenmelidir.
- Mevzuat gözden geçirilmeli, eksik mevzuat tamamlanmalıdır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı 2012 yılında Sürücü çalışma yönetmeliğini yayınlaması gerekiyordu, hala ortada yok. Sürücü çalışma süreleri konusunda, birbiri ile çelişkiler içeren farklı yönetmelik ve kanunlar var. Bu denetim konusunda güçlük yaratmakta, aynı ihlale farklı cezalar verilmesine neden olmaktadır. Yurtiçi sürücüler için geçerli olan kurallar , kullanmakta olduğumuz takograflar ile uyumlu değildir.
- Etkin bir takograf denetimi için, denetim ekiplerine veri indirme cihazları ve analiz yazılımı verilmesi şarttır. Denetim ekipleri son 28 günlük çalışmaları denetleyememektedir, azami 2-3 günlük çalışma sürelerine bakabilmekte, birçok ihlali ve manipülasyonu da tespit edememektedir.
- İhlaller ciddiyet derecesine göre sınırlandırılmalı ve cezalar ciddiyet derecesine göre kademeli olarak artmalıdır. Cezaların artış oranı, ücretlerin artış oranı ile uyumlu olmalıdır. Her ihlalde, sürücüye, yöneticiye ve şirkete verilecek cezalar belirtilmelidir. Özellikle şirketlere verilecek cezalar ile kurumsal sorumluluk ön plana çıkarılmalıdır.
- Cezalar, gelir düzeyi ile orantılı olmalıdır. Memur Rıfat ile Cengiz Holding’in sahibi aynı ihlale aynı cezayı ödememelidir. Ancak, bunun için kayıtdışı ekonomi asgariye indirilmelidir. 10 dairesi olan kişi yeşil kart alıyorsa, memur holding sahibinden fazla vergi veriyorsa, önce bunun düzeltilmesi gerekir.
- İhlal 12/24 ay içinde tekrarlanmamışsa, sayım yeniden başlamalıdır.
- Araçların teknik durumunu kontrol etmek için denetim ekiplerinin yeterli teknik bilgisi ve donanımı yoktur. Yine 2011/2012 yıllarında İçişleri ve Ulaştırma Bakanlığı tarafından müştereken çıkarılması gereken ve hala çıkarılmayan, Motorlu araçların teknik yola uygunluk denetlenmesi yönetmeliği çıkarılmalı, bu kapsamda tam donanımlı mobil denetim ekipleri oluşturulmalıdır. Bu denetim ekipleri araçların teknik kontrollerini yapmalıdır.
- Şehir içi ve şehirlerarası yollarda hız sınırları gözden geçirilmeli ve güncellenmelidir. Trafik levhalarının yerleri fizik kurallarına göre yeniden belirlenmelidir. Levhalar temiz tutulmalı, levhaların görülmesini önleyen engeller temizlenmelidir.
- Kamyonların hız sınırlandırıcılarının 90 km/h, otobüslerin hız sınırlandırıcılarının 100 km/h ile sınırlandırılması mutlaka sağlanmalı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı hız sınırlandırıcılara hizmet verecek servisleri yetkilendirmeli, ilgili yönetmeliği çıkarmalıdır.
- Araç muayenelerinde ADAS sürücü destek sistemlerinin kalibrasyonları ve çalışır durumda oldukları kontrol edilmelidir.
- Hız sınırlandırıcı donanımlar ile ilgili kusurlar, araç muayenesinde ağır kusur olarak düzenlenmelidir.
- Başta yol kenarı dinlenme tesisleri olmak üzere, altyapı eksiklikleri giderilmeli, şehir içinde azami hız 70 km/h’i, otobanlarda ise 120 km/h’i geçmemelidir.
- Radarsan firmasının ürettiği Trafidar hız ihlal tespit radarı, yapay zeka destekli tek cihaz değildir, pazarda başka cihazlarda vardır. Yapay zeka destekli olması, hatalı tespit yapmayacağı anlamına gelmez. Bu nedenle mutlaka, ceza tutanaklarına resimde eklenmeli, cezalar uzman personel tarafından zaman zaman incelenmelidir.
- İlkokuldan itibaren trafik eğitimi verilmeli, sürücü kursları denetlenmelidir. Başta ticari araç sürücüleri olmak üzere, sürücülerin eğitimleri belirli periyotlarla yenilenmelidir.
- Yasal düzenlemeler yapılırken, trafik konusunda çalışan STK’ların da görüş ve desteği alınmalıdır.
- Kısaca, önce devlet üzerine düşenleri eksiksiz yapmalı, hatalarının bedelini vatandaşa ödetmemelidir.
- Trafik düzenlemelerinde çok başlılık vardır, gerekirse Trafik Bakanlığı kurulmalıdır.
Trafikte kendinizi koruyunuz!
Bilal Yeşil
Elektrik Elektronik Mühendisi
AETR Sözleşmesi ve Takograf Danışmanı
Türkiye Trafik Kazaları Önleme Derneği Yönetim Kurulu Üyesi
