2025 yılında trafik güvenliği konusunda muhtemel gelişmeleri değerlendirmeden önce, resmi verilere göre trafik kazalarının nedenlerine göz atmakta fayda var.
Trafik kazalarının nedenleri ve genel içindeki önceliklerine göre sıralaması şu şekildedir:
- Hız aşımı ve yüksek hız
- Sürücülerden ve hatalarından kaynaklanan nedenler
a) Sürücü yorgunluğu
b) Sürücünün dikkatini dağıtan işlerle meşgul olması
c) Alkol ve uyuşturucu kullanımı
d)Sürücü hastalıkları
3. Araç arızaları ve teknik sorunlar
4. Altyapıdan kaynaklanan sorunlar
5. Yaya geçitlerinde ihlaller ve ölümler :
6. Motosiklet kazaları
7.Trafikte şiddet
Geçmişte yaşadıklarımıza ve gelişmelere bakarak, 2025 yılında trafik güvenliği konusunda neler bekleyebiliriz?
Hız Aşımı ve Yüksek Hız
Geçmişte bazı otoyolların hız sınırı 140 km/saate yükseltildi. %10 tolerans ile bu otoyollarda 154 km/saat hız yapmak mümkün hale geldi. Kazaları azaltmak için yapılması gereken, hız sınırının eskiden olduğu gibi 120 km/saate düşürülmesidir. Ancak aksine, 140 km/saat ile gidilmesine izin verilen otoyollara yenilerinin eklenmesi muhtemeldir. Parayı veren bu yollara çıkacak ve başkalarının hayatını riske ederek yol alacak; kazalar kaçınılmaz olacaktır. Kaza etkenlerinden altyapıyı ve araç teknolojisini iyileştirebilirsiniz, ancak insan yapısını değiştiremezsiniz; bu, Allah’ın işine müdahale olur. Hız arttıkça görüş alanı daralır, riskler zamanında fark edilemez hale gelir ve reaksiyon süresinde katedilen mesafe uzar.
Ticari araçlarda (8 sürücü dahil 9’dan fazla yolcu kapasiteli otobüsler ile azami yüklü ağırlığı 3,5 tonu aşan yük araçları) hız sınırlandırıcı donanım bulundurulması zorunludur. Bu donanım ile otobüslerin hızı 100 km/saat, kamyonların hızı ise 90 km/saat ile sınırlandırılmıştır ve bu, 2006 yılında yürürlüğe giren bir yasal zorunluluktur. Eğer bu sağlanabilirse, ağır ticari araçların hız aşımı nedeniyle karıştığı kazalar %50 azalacaktır. Yapılması gereken, araç muayenelerinde hız sınırlandırıcı ile ilgili kusurların “ağır kusur” sayılması ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın servis hizmetleri yönetmeliğini çıkarmasıdır. Benzer sınırlandırıcı donanımlar, scooter’lar ve kurye motosikletleri için de zorunlu hale getirilmelidir. Scooter’ların hızı 20 km/saat, kurye motosikletlerinin hızı ise 50 km/saat ile sınırlandırılmalıdır. Ancak bu konuda bir gelişme ufukta görünmüyor.
Sürücülerden ve Hatalarından Kaynaklanan Nedenler
En başta sürücü yorgunluğundan kaynaklanan kazalar gelmektedir. Çözüm, sürücünün mevzuatın öngördüğü sürelerde dinlenmesini sağlamaktan geçer. Bu da sürücünün çalışma saatlerinin etkin bir şekilde kontrol edilmesiyle mümkündür. Bunun için polisin takograf veri indirme cihazlarına ve takograf veri analiz cihazlarına ihtiyacı vardır. Bunların 2010 yılında polise teslim edilmesi gerekiyordu, ancak hala tedarik edilmiş değil. Sonuç olarak, polis sürücünün son 28+1 günün etkinliklerini kontrol edemiyor, sofistike manipülasyonları tespit edemiyor ve AB ülkelerinden gelen araçları denetleyemiyor. AB’de bizim şirketlerimize kesilen cezaların tutarı milyonlarca Euro’yu buluyor. Sürücü çalışma mevzuatı, takografla uyumlu değildir ve bu, denetim yapan polisler açısından sorun yaratmaktadır. 2011-2012 yıllarında bu yönetmeliğin çıkarılması gerekiyordu, ancak çıkarılmadı. Bu durum mahkemelerde de haksızlıklara yol açmaktadır. Takograf muayenesinin doğru yapılmaması veya takograf manipülasyonları nedeniyle bazı araç aksamları (fren, ABS, şanzıman gibi) doğru çalışmayabilir, sürücü destek sistemleri devre dışı kalabilir. Bu konuda zaafiyetlerimiz bulunmaktadır ve bu sorun 2025’te de devam edecektir.
Sürücünün alkol kullanımı konusunda bir gelişme olabilir; cezalar yükseltilebilir, yeni araçlarda zorunlu olan alkol kilit sistemi, bir yönetmelik değişikliği ile eski araçlar için de zorunlu hale gelebilir. Çünkü bunda rant var. Ancak uyuşturucu kullanımını tespit edebilecek bir imkan, denetim timlerinin elinde bulunmamaktadır. Bu nedenle bir iyileşme olması zor. Tahminimce, sorunlar altında ezilen toplumda, bu sorunlardan kaçış için uyuşturucu kullanımı artacaktır.
Araç Arızaları ve Teknik Sorunlar
Ekonomik sıkıntılar nedeniyle araç sahipleri bakımlarını geciktirebilir, onarımlarda kalitesiz, çıkma veya eşdeğer olmayan parçalar kullanabilir. Bu nedenle kazalarda bir artış görülebilir. Ayrıca, sürücü destek sistemlerine sahip araçların sayısı artmaktadır. Bu araçların sürücü destek sistemleri, hasar onarımı ve büyük onarımlardan sonra mutlaka kalibre edilmeli, devre dışı bırakılmamalıdır. Bu konudaki ihmaller, bu araçların kazaya karışma ihtimalini artıracaktır.
Her geçen gün trafikte daha fazla elektrikli araç görmekteyiz. Bu araçlarda yangın çıkma olasılığı, akaryakıtlı araçlara göre daha düşük olmasına rağmen, yangın meydana geldiğinde çevreye verdiği zarar çok büyük olabilmektedir. Bu araçlar giderek eskimektedir. Bakımlarına dikkat edilmesi ve araç muayenelerinin daha kapsamlı olması şarttır. Ancak bu konularda bir iyileşme beklemiyorum.
Altyapıdan Kaynaklanan Sorunlar
İnşaat sever yöneticilerimiz, özellikle yeni yollar ve otobanlar yapmaya devam edecektir. Ancak hız limiti düşürülmediği ve sürücülerden kaynaklı hatalar azaltılmadığı sürece, altyapıdaki iyileştirmelerin etkisi çok az olacaktır.
Yaya Geçitlerinde İhlaller ve Ölümler
Yaya geçitlerinde yayaların hakları ihlal edilmekte ve bunun sonucu ölümler meydana gelmektedir. Cezaların artırılmış olması olumlu bir gelişme olmasına rağmen, yaya geçitlerinin daha görünür hale getirilmesi ve Elektronik Denetleme Sistemleri (EDS) ile desteklenmesi gerekmektedir. Bu konuda daha ileri düzeyde bir iyileşme ufukta görünmüyor.
Motosiklet Kazaları
Pandemi döneminden itibaren eve siparişlerin artmasıyla motokurye sayısında çok büyük bir artış meydana geldi. Yeterli motosiklet kullanma eğitimi almayan, uygun ve kaliteli koruyucu donanıma erişemeyen motosiklet kullanıcıları, bir de kurallara uymayınca kaza yaparak hayatlarını kaybetmeye başladılar. Bu tür kazalar giderek artmaktadır. Son zamanlarda yapılan düzenlemeler iyiye doğru bir adımdır, ancak yeterli değildir. Kuralların kontrol edilmesi zordur; kontrol mekanizmaları geliştirilmelidir. Güncellenmesi gereken sürücü çalışma yönetmeliğine, motokuryelerin çalışma koşulları da dahil edilmelidir.
Trafikte Şiddet
Toplum gergin; her an her yerde kavga çıkabilmektedir. Trafik, en yaygın bireysel çatışma alanlarından biridir. Son çıkan bir düzenleme ile trafikte aracından inerek diğer kişilere saldıranlara ağır cezalar getirilmiştir; bu yerinde bir karardır. Ancak siyasi ve ekonomik koşullarda bir düzelme olmadığı sürece, bu gerginlik artarak devam edecek ve trafikte çeşitli nedenlerle sık sık sürücü kavgalarına şahit olacağız. Umarız, can kaybı olmaz.
Bilal Yeşil
Elektrik Elektronik Mühendisi
Türkiye Trafik Kazalarını Önleme Derneği Yönetim Kurulu Üyesi
